Faciliteren

Bron: Handreiking Online Gedrag | Coalitie Leefstijl in de Zorg

Download originele PDF

De strategie Faciliteren richt zich op het Doen: de omgeving en ondersteuning zo inrichten dat gedragsverandering makkelijker wordt. Dit hoofdstuk behandelt vier technieken.

1. Mobiliseren van sociale steun

Sociale steun van familie, vrienden of lotgenoten kan gedragsverandering significant versterken.

Soorten sociale steun

Type	Beschrijving	Voorbeeld
Emotionele steun	Luisteren, aanmoedigen	”Je kunt het, ik geloof in je”
Instrumentele steun	Praktische hulp	Samen sporten, gezond koken
Informatieve steun	Advies, tips delen	Ervaringen uitwisselen
Sociale controle	Elkaar aanspreken	Buddy-systeem

Stappenplan

1. Laat de patiënt nadenken over benodigde steun:

   • Welke steun heb je nodig?
   • Van wie zou je die willen krijgen?
   • Wat zou het meest helpen?

2. Inventariseer het sociale netwerk:

   • Wie zijn relevante personen (partner, familie, vrienden, collega’s)?
   • Wie kan praktische steun bieden?
   • Wie kan emotionele steun bieden?

3. Maak afspraken concreet:

   • Vraag specifiek om hulp
   • Spreek af hoe en wanneer
   • Bespreek hoe om te gaan met lastige momenten

Vormen van sociale steun online

Vorm	Voorbeeld
Online community	Forum, Facebook-groep
Buddy-systeem	App om samen doelen te volgen
Groepschallenge	Gezamenlijk doel behalen
Peer coaching	Lotgenoten die elkaar helpen

Tip

Sociale steun werkt twee kanten op - zelf steun geven aan anderen versterkt ook je eigen motivatie.

---

2. Herinneringen

Herinneringen helpen patiënten om het gewenste gedrag niet te vergeten en op het juiste moment uit te voeren.

Soorten herinneringen

Type	Beschrijving	Voorbeeld
Tijdgebonden	Vaste tijd	Dagelijkse alarm om 12:00
Locatiegebonden	Op specifieke plek	Notitie bij de deur
Actiegebonden	Na andere handeling	”Na het tandenpoetsen…”
Sociale	Door anderen	Partner herinnert je

Stappenplan

1. Bepaal het doel van de herinnering:

   • Wat moet de patiënt herinnerd worden?
   • Wanneer moet de actie plaatsvinden?

2. Kies de passende herinneringstechniek:

   • Digitaal: app-notificaties, agenda-alerts
   • Fysiek: post-its, voorwerpen op zichtbare plek
   • Sociaal: afspraken met anderen

3. Test en pas aan:

   • Werkt de herinnering op het juiste moment?
   • Is het irritant of helpend?
   • Moet de frequentie aangepast worden?

Tips voor effectieve herinneringen

• Timing is cruciaal - niet te vroeg, niet te laat
• Varieer om gewenning te voorkomen
• Maak de herinnering specifiek (“Neem nu je medicijn” ipv “Medicijnen”)
• Bouw herinneringen af als het gedrag een gewoonte wordt

---

3. Zelfmonitoring

Bij zelfmonitoring houdt de patiënt zelf bij hoe het gaat met het nieuwe gedrag.

Opmerking

Wat je meet, verbetert. Alleen al het bijhouden van gedrag leidt vaak tot verbetering.

Wat monitoren?

Aspect	Voorbeeld
Gedrag	Aantal stappen, porties groente
Uitkomst	Gewicht, bloeddruk
Context	Wanneer, waar, met wie
Gevoel	Stemming, energie

Stappenplan

1. Help de patiënt bepalen wat te meten:

   • Wat is het doelgedrag?
   • Hoe kun je dat meten?
   • Hoe vaak meten?

2. Kies een methode:

   • Apps (stappenteller, voedingsdagboek)
   • Papieren logboek
   • Wearables (smartwatch, activiteitstracker)

3. Geef feedback op de resultaten:

   • Vergelijk met het doel
   • Toon voortgang over tijd
   • Vier successen

Methodische eisen

• Maak registreren zo makkelijk mogelijk
• Geef directe feedback op de metingen
• Visualiseer voortgang (grafieken, streaks)
• Focus op trends, niet op dagelijkse schommelingen

Voorbeelden

• Stappen-apps met dagelijks/wekelijks doel
• Voedingsdagboek apps
• Slaap-trackers
• Gewichtscurve bijhouden

---

4. Creëren van een stimulerende omgeving

Door de fysieke of sociale omgeving aan te passen, wordt gezond gedrag makkelijker en ongezond gedrag moeilijker.

Twee strategieën

Strategie	Beschrijving	Voorbeeld
Gezond makkelijker	Drempels verlagen	Fruit zichtbaar neerzetten
Ongezond moeilijker	Drempels verhogen	Snoep uit het zicht

Stappenplan

1. Identificeer helpende en belemmerende factoren:

   • Welke fysieke factoren helpen of hinderen?
   • Welke sociale situaties zijn lastig?
   • Welke materialen heb je nodig?

2. Adviseer aanpassingen in de fysieke omgeving:

   • Thuis: sportkleding klaarleggen, gezonde snacks vooraan in de koelkast
   • Werk: sta-bureau, fles water op bureau
   • Onderweg: fiets ipv auto, trap ipv lift

3. Adviseer aanpassingen in de sociale omgeving:

   • Vertel anderen over je doel
   • Vermijd verleidelijke situaties (tijdelijk)
   • Zoek mensen met vergelijkbare doelen op

Concrete voorbeelden

Voor gezonder eten:

• Gebruik kleinere borden
• Zet groenten vooraan in de koelkast
• Haal geen ongezonde snacks in huis
• Leg alvast ingrediënten klaar

Voor meer bewegen:

• Leg sportkleding klaar voor morgen
• Zet je fiets bij de voordeur
• Plan wandelvergaderingen
• Neem een staand bureau

Voor stoppen met roken:

• Gooi asbakken en aanstekers weg
• Vermijd rookplekken en -pauzes
• Vertel collega’s dat je gestopt bent

Methodische eisen

• Maak veranderingen zo klein en concreet mogelijk
• Begin met de makkelijkste aanpassingen
• Betrek anderen in de omgeving (partner, huisgenoten)
• Evalueer regelmatig wat werkt

---

Wetenschappelijke onderbouwing

• Heaney, C.A., & Israel, B.A. (2008). Social networks and social support. Health behavior and health education: Theory, research, and practice, 4, 189-210.
• Fry, J.P., & Neff, R.A. (2009). Periodic prompts and reminders in health promotion and health behavior interventions. Health Education Research, 24(6), 1015-1027.
• Burke, L.E., et al. (2011). Self-monitoring in weight loss: a systematic review. Journal of the American Dietetic Association, 111(1), 92-102.
• Hollands, G.J., et al. (2017). Altering micro-environments to change population health behaviour. The Lancet, 390(10103), 1724-1735.

---

Dit artikel is afkomstig uit: Handreiking Online Gedrag (PDF)

Gepubliceerd door Coalitie Leefstijl in de Zorg, februari 2025