Berberine
In het kort
Section titled “In het kort”- Berberine is een plantenstof die als voedingssupplement wordt gebruikt (meestal 500 mg capsules)
- Het kan nuchtere glucose, HbA1c, triglyceriden en leverenzymen verlagen in kortdurende studies
- Ten opzichte van metformine is de wetenschappelijke onderbouwing beperkt: kleinere, kortdurende onderzoeken, vooral uit China, zonder harde eindpunten
- Toevoeging aan metformine geeft metabool extra effect op surrogate uitkomsten, maar er is geen bewijs voor minder complicaties of betere overleving
- Binnen TKB en KMT hoort berberine niet tot de basisbehandeling; het is hooguit een aanvullende optie bij duidelijke restproblematiek
1. Wat is berberine?
Section titled “1. Wat is berberine?”Berberine is een gele alkaloïde uit onder andere berberis (zuurbes) en enkele andere planten.
- Vorm: meestal berberine HCl in capsules van 500 mg
- Status: voedingssupplement, geen geregistreerd geneesmiddel
- Kwaliteit: zuiverheid en werkelijke dosering verschillen per fabrikant
2. Berberine en metformine
Section titled “2. Berberine en metformine”2.1 Overeenkomsten
Section titled “2.1 Overeenkomsten”Beide middelen:
- Verlagen nuchtere glucose en HbA1c
- Remmen glucoseproductie in de lever
- Verbeteren insulinegevoeligheid
- Beïnvloeden triglyceriden en andere lipiden
- Grijpen in op de cellulaire energiehuishouding (onder andere via AMPK)
In kortdurende studies is het gemiddelde glucoseverlagende effect van berberine vergelijkbaar met een milde metforminedosis.
2.2 Verschillen
Section titled “2.2 Verschillen”| Metformine | Berberine |
|---|---|
| Streng gecontroleerd, geregistreerd geneesmiddel | Supplement met variabele kwaliteit |
| Langetermijngegevens over complicaties en veiligheid | Kortdurende, methodologisch zwakkere studies |
| In richtlijnen als basistherapie bij diabetes type 2 | Geen vergelijkbare plaats in richtlijnen |
2.3 Mogelijke meerwaarde als toevoeging
Section titled “2.3 Mogelijke meerwaarde als toevoeging”In onderzoeken met berberine plus metformine versus metformine alleen wordt gemiddeld gezien:
- Extra daling van HbA1c (ongeveer 0,5 tot 0,8 procentpunt)
- Extra daling van nuchtere glucose
- Extra daling van triglyceriden en totaalcholesterol
- Daling van leverenzymen en verbetering van steatose-scores bij MASLD
Dit is metabool interessant, maar gebaseerd op kleine, kortdurende studies met surrogate uitkomsten. Er is geen bewijs dat toevoeging van berberine leidt tot minder complicaties of betere overleving.
3. Effecten bij diabetes type 2, MASLD en dyslipidemie
Section titled “3. Effecten bij diabetes type 2, MASLD en dyslipidemie”Bij diabetes type 2
Section titled “Bij diabetes type 2”- Daling van nuchtere glucose en HbA1c op de korte termijn (enkele maanden)
Bij MASLD
Section titled “Bij MASLD”- Daling van ALT, AST en GGT
- Verbetering van markers voor levervet in kortdurende studies
- Geen bewezen effect op leverfibrose of lange-termijn leveruitkomsten
Bij dyslipidemie
Section titled “Bij dyslipidemie”- Daling van triglyceriden en totaalcholesterol
- Wisselende effecten op LDL
- Lichte stijging van HDL mogelijk
De klinische betekenis hangt af van het totale risicoprofiel en van wat al is bereikt met leefstijl en metformine.
4. Plaats van berberine binnen TKB en KMT
Section titled “4. Plaats van berberine binnen TKB en KMT”TKB en KMT geven meestal al:
- Duidelijke daling van insuline en nuchtere glucose
- Verbetering van triglyceriden en HDL
- Afname van buikvet en verbetering van MASLD
Een groot deel van de metabole werkingsrichting van berberine wordt hierdoor al door voeding en leefstijl afgedekt. De extra winst bovenop een goed uitgevoerde TKB of KMT is niet systematisch onderzocht en vermoedelijk bescheiden.
5. Wanneer berberine overwegen?
Section titled “5. Wanneer berberine overwegen?”Alleen na overleg met de behandelend arts, bijvoorbeeld bij:
Bij diabetes type 2
Section titled “Bij diabetes type 2”HbA1c en nuchtere glucose blijven duidelijk verhoogd ondanks optimale TKB of KMT, metformine (eventueel met andere middelen), gewichtsreductie en beweging.
Bij MASLD
Section titled “Bij MASLD”Persisterend verhoogde leverenzymen en metabole risicofactoren ondanks intensieve leefstijlinterventie en metformine.
Bij dyslipidemie
Section titled “Bij dyslipidemie”Triglyceriden blijven duidelijk verhoogd ondanks voeding, gewichtsverlies en eventuele reguliere lipidenbehandeling.
Metformine-intolerantie
Section titled “Metformine-intolerantie”Behoefte aan aanvullende, AMPK-gerichte metabole ondersteuning, bij voorkeur onder zorgvuldig toezicht en monitoring.
6. Wanneer liever niet gebruiken?
Section titled “6. Wanneer liever niet gebruiken?”Bij voorkeur geen berberine:
- Bij zwangerschap of zwangerschapswens
- Tijdens borstvoeding
- Bij pasgeborenen en jonge kinderen (zeker bij risico op geelzucht)
- Bij ernstige leverinsufficiëntie of sterk verhoogde leverenzymen, tenzij onder specialistische regie
- Bij gebruik van geneesmiddelen met smalle therapeutische marge via vergelijkbare metabole routes (onder andere bepaalde immunosuppressiva, DOACs, chemotherapie) zonder betrokken voorschrijver
7. Bijwerkingen
Section titled “7. Bijwerkingen”Vaak: maag-darmklachten (misselijkheid, buikpijn, diarree of obstipatie)
Minder vaak: vermoeidheid, lichte hoofdpijn en verhoging van leverenzymen
8. Gebruik en dosering
Section titled “8. Gebruik en dosering”Gebruik altijd bespreken met de behandelend arts en volledige medicatielijst meenemen, inclusief supplementen. Bij voorkeur een product kiezen van een fabrikant met aantoonbare kwaliteitscontrole.
Algemene doseringslijn (geen individueel voorschrift)
Section titled “Algemene doseringslijn (geen individueel voorschrift)”| Fase | Dosering |
|---|---|
| Start | 500 mg 1 keer per dag bij de maaltijd |
| Opbouw (bij goede tolerantie) | 500 mg 2-3 keer per dag (totaal 1000-1500 mg/dag) |
| Kwetsbare/oudere personen | Langzamer opbouwen, zo nodig bij lagere dosis blijven |
Monitoring
Section titled “Monitoring”Rond 3 maanden: nuchtere glucose, HbA1c, lipidenprofiel, leverenzymen en zo nodig nierfunctie, met eventuele aanpassing van andere antidiabetica.
9. Samenvatting
Section titled “9. Samenvatting”Berberine heeft aantoonbare effecten op glucose, triglyceriden en leverenzymen in kortdurende studies, ook als toevoeging aan metformine. De onderbouwing is echter beperkt en gebaseerd op surrogate eindpunten, zonder bewijs voor minder complicaties of betere overleving.
Bij diabetes type 2, MASLD en dyslipidemie kan berberine metabool iets extra bieden bovenop metformine en intensieve leefstijl. Het is een optionele, experimentele aanvulling voor geselecteerde gevallen met restproblematiek, niet een routinematige standaardtherapie.
Veelgestelde vragen
Wat is berberine?
Berberine is een gele alkaloïde uit berberis (zuurbes) en enkele andere planten. Het wordt verkocht als voedingssupplement, meestal in capsules van 500 mg. Het is geen geregistreerd geneesmiddel en de kwaliteit varieert per fabrikant.
Is berberine net zo goed als metformine?
In kortdurende studies is het glucoseverlagende effect vergelijkbaar met een milde metforminedosis. Echter, metformine heeft langetermijngegevens over complicaties en veiligheid, berberine niet. Richtlijnen positioneren metformine als basistherapie, niet berberine.
Wanneer kan berberine zinvol zijn?
Alleen na overleg met de arts, bijvoorbeeld bij diabetes type 2 met aanhoudend verhoogde glucose ondanks TKB en metformine, bij persisterende MASLD, of bij verhoogde triglyceriden ondanks leefstijl. Het is geen basistherapie maar een optionele aanvulling.
Hoeveel berberine per dag?
Start met 500 mg 1x per dag bij de maaltijd. Bij goede tolerantie opbouwen naar 500 mg 2-3x per dag (totaal 1000-1500 mg). Bij ouderen of polyfarmacie langzamer opbouwen. Monitoring na 3 maanden.
Medische Disclaimer: De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met chronische aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.
Medical Disclaimer: The information provided by Stichting Je Leefstijl Als Medicijn regarding lifestyle, diseases, and disorders should not be construed as medical advice. Under no circumstances do we advise people to alter their existing treatment. We recommend that people with chronic conditions seek advice regarding their treatment from qualified medical professionals.