Glucagon

Wandelaar die bergopwaarts klimt bij zonsopgang met gouden tegenlicht — Glucagon: het hormoon dat brandstof beschikbaar maakt bij inspanning en vasten.

In het kort

Glucagon helpt bloedglucose stabiel te houden wanneer je niet eet of meer energie nodig hebt
Insuline stuurt opslag, glucagon stuurt beschikbaar maken van brandstof
De lever is het belangrijkste werkterrein van glucagon
Bij metabole disfunctie raakt de balans ontregeld, met de lever als knooppunt
Bij TKB verschuift de hormonale context vaak in gunstige richting

Wat is glucagon?

Glucagon is een peptidehormoon dat wordt gemaakt door de alfacellen in de eilandjes van Langerhans in de alvleesklier (pancreas). De pancreas maakt ook insuline, maar dan in andere cellen (betacellen). Beide hormonen worden dus in hetzelfde orgaan gemaakt en werken functioneel als elkaars tegenhanger.

Waarom heeft het lichaam glucagon nodig?

Het lichaam wil de bloedglucose binnen veilige grenzen houden. Dat is belangrijk voor onder andere hersenen, rode bloedcellen en bepaalde delen van de nieren.

Situatie	Insuline	Glucagon
Bij eten (zeker koolhydraten)	Stijgt	Wordt geremd
Niet eten / minder koolhydraten	Daalt	Stijgt

In de praktijk gaat het vooral om de balans tussen beide hormonen: de insuline-glucagon ratio.

Wanneer stijgt glucagon meestal?

Glucagon stijgt vooral bij situaties waarin het lichaam zelf voor brandstof moet zorgen:

Tussen maaltijden en ‘s nachts
Bij vasten
Bij koolhydraatarme voeding of TKB
Bij inspanning
Bij dreigende hypoglykemie (te lage bloedglucose)

Deze stijging is meestal een normale, beschermende reactie.

Wat doet glucagon precies?

Het belangrijkste werkterrein van glucagon is de lever. Glucagon helpt de lever om:

Glycogeen af te breken tot glucose (glycogenolyse)
Nieuwe glucose te maken (gluconeogenese)
De stofwisseling meer richting vetverbranding te sturen
In de juiste omstandigheden ketonen te maken

Glucagon en ketonen

Ketonen (zoals beta-hydroxybutyraat) ontstaan vooral wanneer:

Insuline laag is
Koolhydraten laag zijn
De lever relatief meer vetzuren gaat verbranden

Lage insuline is meestal de belangrijkste voorwaarde. Glucagon ondersteunt de richting, maar als insuline hoog blijft, worden ketonen en vetverbranding vaak afgeremd.

Glucagon bij metabole disfunctie

Bij metabole disfunctie (zoals insulineresistentie, type 2 diabetes en leververvetting) kan de regie ontsporen:

Insuline kan chronisch verhoogd zijn (hyperinsulinemie)
Glucagon kan onvoldoende geremd worden (relatief te veel glucagonsignaal)
De lever blijft dan glucose produceren terwijl er al veel glucose circuleert

Dit kan bijdragen aan verhoogde nuchtere glucose en soms ook aan moeilijk te sturen bloedglucosewaarden.

Wat gebeurt er meestal bij TKB?

Bij therapeutische koolhydraatbeperking (TKB) verschuift de hormonale context vaak als volgt:

Insuline daalt
De insuline-glucagon ratio daalt
Het lichaam krijgt makkelijker toegang tot opgeslagen brandstof
De lever gaat relatief meer richting vetverbranding en, bij voldoende restrictie en tijd, ketonvorming

Veelvoorkomende misvattingen

Misvatting	Werkelijkheid
”Glucagon is een stresshormoon”	De functie is primair metabool: het voorkomt te lage glucose en ondersteunt brandstofbeschikbaarheid
”Als glucagon stijgt, is dat ongezond”	Een tijdelijke stijging bij vasten of TKB past bij normale fysiologie. Chronische ontregeling speelt vooral bij metabole disfunctie

Praktische aandachtspunten

Richt je niet op één hormoon - Richt je op het geheel: voeding, slaap, stressregulatie, beweging en herstel
Bij TKB is het doel meestal: insulinebelasting verlagen, leverregie verbeteren en metabole flexibiliteit terugwinnen

Veelgestelde vragen

Wat is glucagon?

Glucagon is een peptidehormoon dat wordt gemaakt door de alfacellen in de alvleesklier. Het werkt als tegenhanger van insuline: insuline stuurt opslag, glucagon stuurt het beschikbaar maken van brandstof. In de praktijk gaat het vooral om de balans tussen beide hormonen (de insuline-glucagon ratio).

Wanneer stijgt glucagon?

Glucagon stijgt vooral bij situaties waarin het lichaam zelf voor brandstof moet zorgen: tussen maaltijden, 's nachts, bij vasten, bij koolhydraatarme voeding of TKB, bij inspanning, en bij dreigende hypoglykemie. Deze stijging is meestal een normale, beschermende reactie.

Is glucagon een stresshormoon?

Nee. Glucagon kan stijgen bij vasten of inspanning, maar de functie is primair metabool: het voorkomt te lage glucose en ondersteunt brandstofbeschikbaarheid. Het is geen stresshormoon zoals cortisol of adrenaline.

Is het ongezond als glucagon stijgt?

Een tijdelijke stijging bij vasten of TKB past bij normale fysiologie. Chronische ontregeling speelt vooral bij metabole disfunctie, wanneer het systeem als geheel ontregeld is - niet omdat glucagon op zichzelf slecht is.

Wat is de relatie tussen glucagon en ketonen?

Ketonen ontstaan vooral wanneer insuline laag is, koolhydraten laag zijn, en de lever meer vetzuren gaat verbranden. Lage insuline is de belangrijkste voorwaarde. Glucagon ondersteunt de richting, maar als insuline hoog blijft, worden ketonen en vetverbranding afgeremd.

Medische Disclaimer: De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met chronische aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.

Medical Disclaimer: The information provided by Stichting Je Leefstijl Als Medicijn regarding lifestyle, diseases, and disorders should not be construed as medical advice. Under no circumstances do we advise people to alter their existing treatment. We recommend that people with chronic conditions seek advice regarding their treatment from qualified medical professionals.